يكشنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۶

صفحه اول >> کتاب ها => جامعه شناسی کعبه



کعبه در دو دین آسیای شرقی: پیش تر گفته شد محققین اجماع دارند بر این که بودیسم و حتی برخی از خرده آئین ها که در آسیای شرقی بوده و هستند، در اصل به دین هندوئیسم بر می گردند و شاخه های آن هستند.

در مسافرتی که به هند، سنگاپور و مالزی داشتم به برخی از معابد سر می زدم و با برخی از مسئولان معبد ها به گفتگو می نشستم. آنان در اصل، دین خودشان را با ابراهیم و کعبه، مرتبط می دانستند و برخی از آن ها تاکید می کردند که دین شان برگرفته از خود ابراهیم است و موضوع صرفاً یک ارتباط و آشنائی در آن دور دست های تاریخ نیست.

شخصی تحصیل کرده که دوره دانشگاه طی کرده و در دین شناسی به ویژه در شناخت هندوئی و بودائی متخصص بود، می گفت: اعتقاد به ابراهیم و کعبه که ما به آن «کعابا» می گوئیم از اصول پایه ای دین ما است.

می خواستم در این باره مدارکی را به دست آورم و موضوع مستند شود که برنامه همراهان این فرصت را برایم نداد.

پیش تر گفته شد نظر اجماع محققین این است که دین بودائی یکی از شاخه های دین هندو است که از خود آن بزرگ تر شده و گفته اند پیدایش بودائیت حوالی 2600 سال پیش است[1] اما خود دین هندو خیلی قدیم و دیرین است.

ادیان همگی (غیر از اسلام) در اصول خود دچار تحولات و تطورات شده اند. در این میان یهودیان کمتر به تحولات دین شان اعتراف دارند. اما محققین مسیحی به رخداد های بزرگ در تحولات دین شان اعتراف می کنند و می پذیرند که تثلیت و نیز تحولاتی که پولس ایجاد کرد و یا یوحنّای دمشقی دربارۀ تندیس و شمایل پرستی کرد و... پس از عیسی(ع) در دین شان پدید آمده است. درباره بودائی و هندو، مسئله به حد اجماع و اذعان عمومی رسیده است.

سیر تحوّلی و تطوری هندو و شاخه هایش در همه متون مربوط و در دائره المعارف ها از آن جمله دائره المعارف فرید وجدی و حتی در «فرهنگ معین» ذیل واژه «برهما»، آمده است. فرید وجدی می گوید:

برهما در زبان سانسکریت نام خدای متعالی هندوان است خدائی که به ذات خود موجود است[2] . نه حواس آن را درک می کند و نه عقل، موجودی است نامحدود، اصل ازلی مستقل است که وجود جهان هستی از اوست.

هندوان در حدود بیش از 3000 سال پیش به تثلیث معتقد شدند که متشکل می شود از برهما خدای آفریننده، ویشنو خدای حافظ، و شیوا خدای مؤنث و متلاشی کننده. هندوان این سه خدا را به شکل خدای واحد تصور می کنند... اما آن چه لازم است توجه به این واقعیت است که هیچ اثری از این تثلیث در کتاب های اصیل هندو که «ودا» ها نامیده می شوند وجود ندارد. اساساً نامی از شیوا در آن ها به میان نیامده این واژه بعدها در آن دین پیدا شده است[3] و... سپس وجدی در ادامه به نقل سخنان امیل بورنوف می پردازد که از بقایای عصر «دین ستیزی» اروپاست و ربطی به بحث ما ندارد.

آن چه برای ما مهم است سابقۀ دیرین این دین است که به حوالی 4000 می رسد و در پیش از 3000 سال پیش دچار تثلیث شده است. یعنی تاریخ پیدایش آن به عصر ابراهیم خلیل می رسد.

وجدی در ذیل واژه «بوذا» همان تثلیث دین هندو را در دین بودائی نیز بیان می کند و در ذیل واژه «کعبه» می گوید: هندیان می گویند روح شیوا (که اقنوم سوم از تثلیث بودائی است) وقتی که به همراه همسرش به زیارت کعبه رفته بود، به کعبه حلول کرده است[4].

همان طور که گفته شد مسافرت من به آسیای شرقی بدون دست یابی به مدارک و اسناد کتبی درباره این موضوع، خاتمه یافت و مطالب را به طور شفاهی دریافت کرده بودم، البته دسترسی به مدارک کتبی برای همگان سخت مشکل است. همان طور که آقای مختاری مترجم رسالۀ «ایلیا» اثر حکیم سیالکوتی[5] ، در مقدمه ترجمه مذکور می گوید که برای تحقیق در ادیان آسیای شرقی رفته بوده و از نظر مدارک دست خالی برگشته. در حین برگشت رساله مذکور به دستش رسیده آن را ترجمه کرده و به «علی و پیامبران» موسوم کرده است. این رساله کوچک امّا بس مهم توسط انتشارات کتابخانۀ بزرگ اسلام- تهران- چاپ شده است و در اکثر کتاب خانه های مهم وجود دارد. من نیز در این موضوع قسمت هائی از آن را در این جا می آورم تا به مطالب پیش که از منابع دیگر آوردم افزوده شود:

رسالۀ «کرشن بینتی» نوشته «پندت رام دهن» صفحه 72- از انتشارات ساگری پستکالیه. دهلی. تاریخ چاپ 1931 میلادی این قطعه بدین صورت آمده است:

در جنگ مشهوری که بین «پاندوها» و «کوروها»  واقع شد «شری کرشن جی» به میدان جنگ تشریف آورد و چون دید طرفداران حق، بسیار اندک و طرفداران باطل بی شمارند و مانند مور و ملخ زمین را فرا گرفته اند، پیروان خود را موعظه کرد و آن چه لازم بود به آنان فرمود سپس به گوشه ای رفت و زمین ادب بوسید و با پروردگار خود به مناجات پرداخت و گفت:

ای خدای بزرگ جهان ای روح عظیم هستی ترا به ذات پاک خودت سوگند می دهم و به آن کس که باعث ایجاد زمین و آسمان شده[6] و حبیب تو است و به آن کسی که عزیز و بسیار محبوب او و نامش «آهلی» است و نزدیک «سنگ سیاه» در بزرگ ترین پرستشگاه های جهان جلوه گر خواهد شد عرض حال مرا بشنو و خواسته ام را بپذیر؛ اهریمنان و دروغگویان را نابود ساز و راستان را پیروزی مرحمت فرمای. ای خدا، ای ایلا، ای ایلا.

شری کرشن جی: مترجم محترم رساله ایلیا شرحی از بیوگرافی این شخصیت هندی نوشته است و سه منبع برای آن نام برده است:

«سوشل استیدز- چاپ دوم ص: 123- 124- 125». و «گولدن هستری، چاپ اول ص 32- 33» و «هماری کهانی» چاپ هشتم ص: 49:

کرشن که لفظ «شری» در اول آن و لفظ «جی» به دنبالش، کلمه احترام مانند آقا، حضرت و جناب، در فارسی هستند. حدود سی قرن قبل از میلاد، در سرزمین «متهرا» در ماه «بهادون» ماه پنجم هندیان، متولد شد. هنود وی را یکی از پیامبران عظیم الشّأن می دانند و کتاب «بهگوت گیتا» را که مشتمل بر تعلیمات اوست بسیار مقدس می شمارند. این کتاب مشتمل بر فلسفه، عرفان، تمدّن، مواعظ و غیره می باشد و به زبان های مختلف ترجمه شده است.

آهلی: از الفاظ باستانی سانسکریت است که در زبان عربی علی یا عالی تلفظ می شود و فرمودۀ خود کرشن جی هر گونه ابهام را از کلمه اهلی دور ساخته به طوری که جز بر وجود امیرالمومنین علی(ع) صدق نمی کند و نیازی به گفتگو در پیرامونش نیست.

و امّا لفظ «ایلا»: یکی از دانشمندان بزرگ دینی هنود (کتاب- ناگر ساگر- نوشته: کرشن گوپال، ص 211 چاپ دوم از انتشارات: نارائن بک دپو. آگره. سال چاپ 1917 میلادی) گوید:

در زبان های باستانی عهد «پراچین» نیز یک نوع زبان سانسکریت وجود دارد که ادّعا شده قدیمی ترین زبان ها است در این زبان نیز الفاظی هست که اکنون در خواندن، نوشتن و تکلّم استعمال نمی شود.

«ایلا» که یک نام است از همین الفاظ به شمار می آید و معنایش «بسیار بلند مرتبه- یا- بسیار نامور» است و «آهل» یا «آهلی» یا «آلی» هم از همان لفظ ایلا گرفته شده چنان که در زبان عربی اعلی، عالی، علی، تعالی و غیره گفته می شود. در «ویدها»[7] این گونه الفاظ بسیار است مشتبه می شود که آیا این لفظ، عربی شکسته است یا سانسکریت است که داخل زبان عربی گردیده.[8]

اکنون با یاد آوری دو بارۀ موضوعی که پیش تر بیان شد که هندوان و بودائیان معتقد هستند روح شیوا (خدای مؤنث هندو و بودائی) هنگامی که همراه همسرش به زیارت کعبه رفته بود به کعبه حلول کرده است، به بخش دیگری از رساله حکیم سیالکوتی توجه کنید:

مهاتما بُدهـ:

منبع: کتاب «بود هیا چمتکار» تالیف «ایل بهئناگرایم- ای- آئی- ای» چاپ «اونکار پستکالیه کانپور سال 1927». و کتاب «بدهـ گیان» چاپ سال 1931. و کتاب «بود هیا پرکاش» نوشته وئید شاستری لاله هرگوبند آهلوجیا، چاپ سرستونی پریس بمبئی چاپ سال 1911:

مهاتما بُدهـ که هنود یکی از پیامبرانش می دانند (و در سال 623 قبل از میلاد متولد شده) رؤیائی داردکه برای «منتری» نقل فرموده و ما اکنون به ذکر اندکی از آن می پردازیم:

ترجمه: روح بسیار بزرگی مرا مبارک باد گفت و چنین بشارتم داد: عبادت و بندگی تو پذیرفته و ثمربخش شد برو و به ذکر و یاد نام من باش تا هرچه خواهی برایت میسّر شود. نام من «آلیا» است و ملاقات با من نزد دیوار شکافته شده در جای بسیار پاک و مقدس (کعبه) به صورت یک بچه[9] خواهد بود[10] اما هنوز به آن زمان بسیار مانده.

استغاثۀ مهاتما بُدهـ : هنگامی که دشمنی و مخالفت گمراهان و گرفتاری های دیگر، مهاتما بُدهـ را ناراحت و پریشان کرده بود، چنین دعا و استغاثه کرد:[11]

ای مطلوب طالبان و عزیز عزیزان ای «آلیا» ای پیروز شونده بر همه بیا و جلوۀ خود را نشان داده و مرا یاری فرمای. ای شیر خدا،[12] روبهان دنیا می خواهند مرا بخورند ترا سوگند می دهم به آن کسی که دست[13] و بازویش هستی و به آن کسی که نیرو و قدرتش در تو است[14] مشکل مرا بگشای.

تو نامی داری که نام خدا است بیا که نظر به چهرۀ تو افکندن برابر هزار عبادت است.[15] زیرا تو چهرۀ خدای متعال هستی.[16]

ای محبوب من تو همه چیز هستی و من در صورت عدم ارتباط با تو هیچ نیستم تو همه چیز را می بینی و از حال همه آگاهی تو رنج و مشقت مرا می دانی[17] و می توانی آن را برطرف کنی، اوم آلیا، اوم آلیا.

این دعا که معروف است به دعای «بدهـ گیا» در اکثر کتاب های بدهـ مذهبان مذکور است و آخرش چنان است که نقل شد.

ولی «رام نارائن بنارسی» در صفحه 54، از رسالۀ «بدهـ گیا» چاپ شدۀ سال 1931 میلادی چند جمله دیگر را هم به عنوان جزء آخر این دعا از یک کتاب چینی[18] نقل کرده است که ترجمه اش چنین می شود:

خدایا بواسطۀ آن وجود مقدسی که بسیار مهربان و برای همه رحمت[19] است مرا یاری کن.

خدایا بواسطۀ اولاد پاک او مرا نجات بخش.

خدایا بواسطۀ نام پاک او مرا عزّت بخش و آبرویم را حفظ فرمای.

می خواستم این بحث (رابطه کعبه با ادیان آسیای شرقی) را همین جا به پایان ببرم اما حیفم آمد پیشگوئی مهاتما بُدهـ را که در رساله مذکور آمده در این جا نیاورم. به دلیل مشکلات تایپی از آوردن متن هندی آن صرف نظر می کنم و خواستاران را به رساله حکیم سیالکوتی و ترجمه آقای مختاری که تحت عنوان «علی و پیامبران» است. و نیز به منابع و مدارکی که در آن ذکر شده، وا می گذارم:

پیشگوئی مهاتما بُدهـ در بستر مرگ: هنگامی که مهاتما بُدهـ در بستر مرگ آرمیده بود و آخرین لحظات عمر را طی می کرد عزیز ترین شاگرد و مرید خاص وی که « آنند» نام داشت در خدمتش نشسته بود و چون او را به حال احتضار دید سخت به گریه و زاری پرداخت.

مهاتما بُدهـ که این را مشاهده کرد به تسلّی و دلداری او پرداخت و تبسّم کنان فرمود: آنند عزیز اندوهناک مباش، اشک مریز، من کراراً به تو گفته ام که به واسطه مرگ دوست داشتنی های دنیوی را ترک گفتن و از همه چیز دنیا جدا شدن، جزء سرشت انسان است (هر انسان باید بمیرد و از همه چیز دنیا جدا شود) اگر من اکنون از این جهان می روم یک امر شگفت انگیز و یک حرف تازه ای نیست.

آنند سخنان مرا خوب در خاطر بسپار: تنها من برای هدایت بشر به دنیا نیامده ام و خاتم سلسلۀ نبوت هم نیستم، زمانی خواهد آمد که شخص دیگری به نبوت مبعوث گردد.

وی نور خدا باشد و از حکمت کامل برخوردار و نیک بخت و خوش طالع بوَد اسرار هستی را می داند، رهنما و مصلح بی همتای بشر و آموزگار انس و جن خواهد بود.

چون آنند دربارۀ آن پیامبر رحمت توضیح بیش تری خواست مهاتما بُدهـ چنین فرمود:

وی کسی است که پیامبری بدو ختم خواهد شد او را بر سر، تاجی پنج پهلو باشد[20] مانند خورشید و ماه بدرخشد و نام الماس بزرگ آن «آلیا» باشد.

به یاد داشته باش که آن انسان های پاک، در ابتدا آفریده شده اند[21] ولی هنوز به ظاهر شدن شان بسیار مانده است.

ستمگران دردانه های (فرزندان) وی را بسی زیان و آزار رسانند و برای ریشه کن ساختن آنان چیزی فروگذار نکنند و دست به هر عمل ضد انسانی زنند.

اما خدا نام او و مقصد او و نسل او را تا آخر دنیا باقی خواهد گذاشت.

آنند! مانند من و تو مردم بسیاری در انتظار آن جناب، خسته خواهند شد. خوشا به حال آنان که با او و همراهان او همراهی کنند. اکنون بیش از این نمی توانم به تو یاد دهم.

تداوم علاقه و رابطه پی روان مذاهب هندی با کعبه تا به امروز: به یک گزارش از سایت «شیعه نیوز»- 2/9/1387- توجه فرمائید:

واقعه ای که اعجاب همگان را برانگیخت:

رییس فرقه سیک های هندوستان، به زیارت خانه خدا رفت

اگرچه امروز می گویند که در مکه باید فقط مسلمانان بروند اما خود گرونانک- رییس فرقه سیک ها- در چند قرن پیش به حج رفته و از آنجا به ترکیه و ایران و تا کرمان هم رفته است.

مکه مکرمه به عنوان محل قرار گرفتن قبله مسلمانان علاوه بر جمعیت یک میلیارد و اندی مسلمانان جهان علاقمندانی نیز در میان سایر فرق دارد.

به گزارش «شیعه نیوز» به نقل از تابناک؛ علاوه بر ابراز ارادت و علاقه مسیحیان که بارها در سفرنامه ها و سایر متون به چشم می خورد شواهد نشان از آن دارد که هنود نیز از این ابراز ارادت و نیاز به قبله مسلمانان غافل نشده اند.

بنابر این گزارش؛ در کنگره اخیری که با نام سومین عرس بیدل دهلوی برگزار شده بود پروفسور چهندر شکهر استاد هندوی زبان فارسی و رییس دپارتمان زبان فارسی دهلی نو که به همراه ده تن از استادان زبان فارسی هند برای شرکت در این مراسم به ایران آمده بودند ضمن اشاره به سفرنامه حج گفت: در ادب فارسی خیلی از هندوها نقش برجسته ای دارند و حتی برخی از هندوها به سفر حج هم مشرف شده اند.

اگرچه امروز می گویند که در مکه باید فقط مسلمانان بروند اما خود گرونانک- رییس فرقه سیک ها- در چند قرن پیش به حج رفته و از آنجا به ترکیه و ایران و تا کرمان هم رفته و امروزه در ترکیه یک لوح یادبود سنگی هست که به سفر گرونانک از حج به قونیه اشاره می کند.

وی یادآور شد که در همین سفر اخیر که چند هفته پیش بود در روز ولادت امام رضا همراه با دیگر استادان میهمان از سراسر دنیا به زیارت امام رضا مشرف شدم و امام رضا را زیارت کردم[22].



[1] برخی ها رقم 3100 سال پیش و برخی نیز 2800 گفته اند.

[2] فرید وجدی به اشتباه ولتر فرانسوی تیز اشاره می کند که برهما موسس دین هندوئی نیست خدای آن دین است.

[3] دائره المعارف فرید وجدی، ج 8 ذیل واژه برهما.

[4] هم اکنون مجسمه شیوا (به عربی: سیفا) در موزه پاریس هست که هندوان آن را با دو بال و سه دست در حال رقص، تصویر کرده اند. رجوع کنید: المنجد بخش اعلام، ص 647. چاپ بیست و ششم، لبنان مطبعه کاتولیک.

[5] سیالکوت: شهری است در شمال غربی هند که پس از تقسیم در بخش کشمیر پاکستان، قرار دارد.

[6] چه قدر به حدیث کسا و لولاک لما خلقت الافلاک، شباهت دارد.

[7] «وید» از قدیمی ترین کتب مقدس هندوها است و آن به زبان سانسکریت باستانی است که با سانسکریت این زمان تفاوت دارد- مترجم رساله ایلیا.

[8] حکیم سیالکوتی و نیز مترجم رساله، مسئله را به حدی بدیهی می بینند که توضیحی درباره «سنگ سیاه» که حجرالاسود است و بزرگ ترین پرستشگاه که کعبه باشد، نمی دهند.

[9] در انجیل هم از حضرت امیر(ع) به بچه تعبیر شده است- مرقس باب 10، آیه 15- مولف رساله ایلیا.

[10] دیوار کعبه برای فاطمه بنت اسد مادر حضرت علی شکافته شد و علی(ع) در داخل کعبه متولد شد.

[11] مطابق عقاید ما کلمه «توسل»، بهتر است.

[12] اسدالله الغالب.

[13] یکی از القاب علی(ع) ید الله است.

[14] لقب دیگرش قدرة الله است.

[15] النظّر علی وجه علی عباده (مولف رساله ایلیا).

[16] و لقب دیگرش وجه الله است.

[17] اشهد انّّک تسمع سلامی و تردّ جوابی (زیارتنامه امام رضا- ع-).

[18] اکثریت قریب به اتفاق مردم چین پیرو بدهـ و بودائی هستند.

[19] و ما ارسلناک الّا رحمةً للعالمین (مولف رساله ایلیا)، سوره انبیاء آیه 107.

[20] پنج تن آل عبا.

[21] اصول کافی، ج 1 ص 440: قال الله تبارک و تعالی: یا محمّد انّی خلقتک و علیاً نوراً (یعنی روحاً بلا بدن) قبل ان اخلق سماواتی و ارضی...

[22] این گزارش خبری را بعداً به این کتاب افزوده ام همان طور که در پایان مقدمه آمده کتاب در 26/6/1387 به پایان رسیده است.