شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶

صفحه اول >> کتاب ها => حلقات (5)



جمع بندی و شمارش عناصر نهفته در معنی و کاربرد الرّحمن

و سر گذشت تاریخی آن

 

1- چون صیغه صفت مشبهه است عنصر بقاء و دوام، در آن است. یعنی همیشه نعمت دهنده و بخشش گر است.

2- چون با الف و نون است بر آن بقاء و دوام، عنصر ویژۀ تاکیدی دارد.

3- به دلیل الف و نون، رحمانیتش در امور کلی و جزئی، شمول عمومی و مطلق دارد.

4- چون همۀ کاربرد های آفرینش و مدیریت جهان و آن چه در جهان است مصداق نعمت و رحمت است. پس همۀ این کارها، کار مستقیم اوست و صفت مشبهه و دارای الف و نون بودن، این عنصر معنائی را دارد.

5- بنابراین، از کمک و یار مستغنی است. شریک ندارد، بت ها بی مورد و توهم محض هستند.


انسان رحیم می تواند کارها یا برخی از کارهای خود را به دیگران «تفویض» کند. اما خدای رحمان از تفویض منزه است. عنصری که باز در ویژگی صیغه و الف و نون، نهفته است.

6- رحمت رحمانی، جود، بخشش و رحمت بی دریغ است - که باز خود صیغه و الف و نون بدان دلالت دارند. همین طور دیگر معانی که می شماریم:

7- رحمت رحمانی، نه یک «احساس اخلاقی» است. زیرا خداوند از «احساس» منزه است و نه یک «فعل غیر اخلاقی» است که باز خداوند از آن منزه است و نه یک «فعل اخلاقی» است. و هیچ انگیزه شخصی، در آن نیست. فراتر از همۀ این هاست. اما رحمت رحیمی می تواند با انگیزه شخصی، با احساس شخصی، باشد همان طوری که در دلسوزی های انسان ها چنین است.

8- واژه الرحمن مانند واژه «سبحان» فقط یک مصداق دارد. ممکن است هزاران مصداق برای «رحیم» باشد مانند خدا و انسان های رحیم. اما تنها یک کس می تواند رحمان باشد. اگر دو تا شوند هر دو به مقام رحیمی سقوط می کنند: زیرا رحمت هر کدام قید و محدود کنندۀ رحمت دیگری می شود. در حالی که معنی رحمان مانند معنی سبحان، مطلق و بدون قید است .

9-  رحمت رحمانی، اجر عمل، نیست مومن و ملحد هر دو از آن برخوردارند بل ملحد ها بیش از مومنین از آن برخوردار می شوند.

10- بنابراین: برخورداری های مادی، تباری، و خاندانی، دلیل کرامت و امتیاز و یا برتری نیست. برده حبشی با سید قرشی مساوی اند، انّ اکرمکم عند الله اتقیکم.

11- بر اساس موارد ده گانه فوق: رحمانیت رحمان ایجاب می کند که روابط کاری فقیران با اغنیاء، از دیگر ابعاد زیستی اجتماعی تفکیک شود و سرنوشت فقیر در اختیار غنی قرار نگیرد (مثال فئودالیته که گذشت).

12- واژه الرّحمن با معنی و کاربرد فرا شمولی خود، پیدایش یک «جامعه واحد بزرگ» به محور یک «دولت مرکزی» را ایجاب می کند. و استقلال و خود بنیادی قبایل را نفی می کند.

13- معنی الرّحمن و باور به آن است که آن «گرداب» را می شکند. گردابی که گفته شد بزرگ ترین مشکل بشر شکستن آن است. گرداب و دورانی که از «تعامل پدیده های اجتماعی منفی» به وجود می آید: فقر، جهل را می زاید و همان جهل برگشته مادر خود را فربه می کند. و بر عکس: : ، جهل، فقر را می زاید و همان فقر برگشته مادر خود را فربه می کند. الرّحمن و باور به معنی آن این دور و دوران سترگ منفی، را در هم می شکند.

14- در نفی شرک اجتماعی (نه در نفی شرک عبادی)کاربرد واژه الرّحمن بیش از کلمه«الله» است.

15- در نفی شرک اجتماعی، کاربرد الرّحمن از «لا اله الا الله» بیشتر است.

16- کاربرد توحیدی الرّحمن بیش از کاربرد اسم و صفت «واحد» - و نیز بیش از «احد» و «وحید» - است.

17- پس از اسم «الله»، معانی همه اسامی و صفات خداوند در معنی الرّحمن، نهفته است.

18- بر اساس موارد بالاست که علی (ع) می فرماید: همۀ قرآن در بسم الله الرّحمن الرّحیم نهفته است.

19- در مناقشۀ میان پیامبر(ص) و مشرکان که دربارۀ معنی و مفهوم کلمۀ «الله» بود، الرّحمن تعیین کننده بود و تکلیف را روشن می کرد.

20- درگیری اسلام و مسلمین، بیش تر به محور «شرک اجتماعی» بود تا «شرک عبادی»، و واژه الرّحمن اساس شرک اجتماعی را در هم می کوبید.

21- این که انسان«اراده» و «اختیار» دارد نعمتی از رحمانیت خداست.

22- چیزی به نام گناه، استفاده ای است از اراده و اختیار و سوء استفاده ای است از رحمانیت خدا. پس استفاده کردن از رحمانیت او و انکار رحمانیت او، یک ستیزۀ جاهلانه است با رحمان.

23- این که برخی از حدیث ها می گویند: خداوند در آخرت رحمان نیست، یک بُعد از ابعاد معنائی آن را در نظر دارند. و برخی دیگر که می گویند: خداوند «رحمان الدنیا و الاخره» است، بُعد دیگری را در نظر دارند.

24- در میان عرب جاهلی لفظ و معنی الرّحمن حضور داشت اما یک معنی آرمانی و ایده آل و خیالی، تلقی می شد و مصداق نداشت.

اسلام آمد مصداق آن را تعیین کرد که: خداوند رحمان است.

25- عرب جاهلی معنی و ابعاد معنی الرّحمن را به آسانی می فهمید. زیرا یک واژه عربی با اشتقاق قانونمند و قاعده مند عربی بود.

26- واژه الرّحمن را در فاز فرسایشی سترگی قرار دادند و آن را فرسوده کردند؛ فرسایش تاریخی که هنوز هم ادامه دارد.


27- به دلیل همین فرسایش، امروز درک معنی اصلی و کاربرد اصلی و فرا شمولی آن برای ما (همۀ مسلمانان اعم از عرب و غیر عرب) نیازمند این همه توضیح و شرح و بیان است.

28- سرگذشت تاریخی واژه الرّحمن در پیش از پیروزی اسلام و پس از آن، شباهتی به سرگذشت تاریخی امیرالمومنین (ع) تا به امروز دارد.

 

 

 

به درود.